Tytuł
Wahania klimatyczne w III w. p.n.e. - V w. n.e. i ich wpływ na relacje człowiek-środowisko na wybranych przykładach z południowej Polski
Autorzy
[ 1 ] Ośrodek Archeologii Gór i Wyżyn w Krakowie, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk | [ P ] pracownik
Dyscyplina naukowa (Ustawa 2.0)
Rok publikacji
2024
Opublikowano w
Typ artykułu
artykuł naukowy
Język publikacji
polski
Słowa kluczowe
PL
Streszczenie
PL Na tle wahań klimatycznych w Europie przedstawiono cztery przykłady szczegółowych studiów z południowej Polski, które dokumentują bardzo wyraźny, wielokierunkowy wpływ zmian klimatycznych w okresie rzymskim na osadnictwo i charakter aktywności społeczności kultury przeworskiej. Istotną rolę odgrywały też uwarunkowania lokalne. Omawiana ekumena nie była jednolita, co powodowało regionalne zróżnicowanie antropopresji, zapisane w formach i osadach. Składały się na nią „centra” produkcji poza-rolniczej, tj. metalurgiczne w regionie świętokrzyskim i ośrodki garncarskie w dolinie Wisły, na wschód od Krakowa, relatywnie gęsto zaludnione i znacząco oddziałujące na środowisko przyrodnicze. Pomiędzy tymi centrami, zajmującymi stosunkowo niewielki obszar, rozciągały się tereny użytkowane rolniczo, stanowiące mozaikę gruntów ornych, pastwisk i obszarów leśnych, co powodowało niewielką intensywność procesów erozyjno-akumulacyjnych. Niezależnie od wielkich ruchów migracyjnych ludności kultury przeworskiej na południe, heterogeniczność ekumeny mogła powodować również lokalne przemieszczenia do obu centrów produkcyjnych (odpowiednik współczesnych migracji „wieś→miasto”). Może to ilustrować spadek gęstości zaludnienia niektórych obszarów rolniczych, np. doliny Nidy i jej lewobrzeżnej, krasowej części zlewni po rzymskim optimum klimatycznym (po 150 r. n.e.).
EN Against the background of climatic fluctuations in Europe, four examples of detailed studies from southern Poland are presented, which document the very clear, multidirectional impact of climatic changes in the Roman period on the settlement and nature of the activities of the Przeworsk culture community. Local conditions also played an important role. The discussed ecumene was not uniform, which caused regional differentiation of anthropopression, recorded in settlement forms and sediments. It consisted of “centres” of non-agricultural production, i.e. metallurgical in the Świętokrzyskie region and pottery centres in the Vistula valley, east of Kraków, relatively densely populated and significantly affecting the natural environment. Between these centres, occupying a relatively small area, there were regions used for agriculture, constituting a mosaic of arable land, pastures and forest areas, which resulted in low intensity of erosion-accumulation processes.Regardless of the large migration movements of the Przeworsk culture population to the south, the hetero-geneity of the ecumene could also have caused local relocations to both production centres (equivalent to contemporary “village→city” migrations). This may be illustrated by the decrease in the population density of some agricultural areas after the Roman climatic optimum (after 150 AD), for example, in the Nida valley and its left-bank, karstic part of the catchment
Strony (od-do)
151 - 176
Typ licencji
CC BY (uznanie autorstwa)
Tryb otwartego dostępu
otwarte czasopismo
Wersja tekstu w otwartym dostępie
ostateczna wersja opublikowana
Data udostępnienia
31.12.2024
Czas udostępnienia publikacji w sposób otwarty
w momencie opublikowania
Punktacja Ministerstwa / czasopismo
100
Ten serwis działa dzięki oprogramowaniu SINUS
opracowanemu przez Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe
Zaloguj się, aby dodać do SIN: