2020

rozdział w monografii naukowej

polski

PL Średniowieczne siedziby sołtysów na Śląsku nie były jak dotąd przedmiotem osobnych badań. Są to więc obiekty bardzo słabo rozpoznane, którym w literaturze poświęcono niewiele miejsca. Podstawowe informacje na temat urzędu sołtysa, jego kompetencji i obowiązków, a także uposażenia, odnajdujemy w syntetycznych opracowaniach dziejów Śląska, jak również w innych publikacjach poświęconych problematyce średniowiecznych wsi i ludności wiejskiej. Reprezentujący różne dyscypliny badacze w swoich studiach korzystali z wszelkich dostępnych źródeł (pisanych, kartograficznych, archeologicznych), dzięki czemu mamy dziś orientację w bogactwie materiałów związanych z problematyką śląskich sołectw. Z perspektywy badań nad siedzibami sołtysów szczególnie interesująco jawi się kwestia formy i lokalizacji tych obiektów w obrębie wsi. Z dotychczasowych ustaleń wynika, że zagrody sołtysie przeważnie odstawały rozmiarami od zagród kmiecych, a skalą założenia przypominały folwarki. Budowane w sąsiedztwie zabudowy gospodarczej domy mieszkalne miały niekiedy charakter obronny - dwory na kopcach otoczonych fosami. Przykładów takich obiektów znamy jednak niewiele, co po części wynika ze stanu badań. Analiza lokalizacji dworów i zagród sołtysich w obrębie wsi wykazała, że przeważnie położony były one w centralnej części siedliska, w sąsiedztwie placu (nawsia) i kościoła. Powszechne w średniowieczu zjawisko przejmowania sołectw przez rycerzy, rzuca nowe światło w kwestii interpretacji lokalizacji ich siedzib w niewielkiej odległości od świątyni. Wnioskowanie o wczesnej chronologii siedzib rycerskich wyłącznie w oparciu o kryterium ich lokalizacji przy kościele, może być działaniem złudnym. Rozstrzygający głos w tej kwestii przynieść powinny podjęte w przyszłości badania interdyscyplinarne, a nowych źródeł spodziewać należy się przede wszystkim od archeologów.

EN Medieval seats of village mayors in Silesia have not been the subject of separate studies so far. Thus, these are very poorly recognized objects, which receive little space in the literature. Basic information on the village mayor office, ist competences and duties, as well as salary can be found in synthetic studies on the history of Silesia and in other publications devoted tot he issues of medieval villages and rural population. In their studies, researchers representing various disciplines used all available sources (written, cartographic, archaeological), due to which we now know the richness of materials related tot he issues of Silesian villages. From the perspective of research on the seats of village mayors, the issue oft he form and location of these objects within the village is particulary interesting. The findings so far have shown that the farms of village mayors usually differend in size from the [easent homesteads, resembling large manor farms in the scale oft he layout. Residential houses built in the vicinity off arm buildings were sometimes defensive in nature – manors on mounds surrounded by moats. However, we know only few examples of such architecture, which is partly due tot he state of research. The analysis oft he location of manor houses and homesteads within the village showed that they were usually located in the central part oft he settlement, in the vicinity of the aquare and the church. The phenomenon of taking over village councils by knights, common in the Middle Ages, sheds new light on the interpretation oft he location of their seats in a short distance from the temple. Drawing conclusions about the early chronology of knightly seats solely on the basis oft he criterion of their location near the church may be an illusory activity. The decisive voice in this matter should come from the interdisciplinary research undertaken in the future, and new sources should be expected primarily from archaeologists.

7 - 26

http://muzeumgpe-chorzow.pl/pl/dzialalnosc-naukowa/publikacje-muzeum/

Wieś zaginiona : wspólnota, samorządność, przestrzeń

5

5