2019

Slavia Antiqua. Rocznik poświęcony starożytnościom słowiańskim

Rocznik: 2019 | Tom: 60

artykuł naukowy

polski

PL W artykule przedstawiono wyniki ponownej analizy ornamentowanego grzebienia z poroża, odkrytego na wczesnośredniowiecznej osadzie tzw. otwartej w Stroszkach (stan. 1, gm. Nekla, woj. wielkopolskie) z końca IX-początku 2. połowy X wieku. Osada wchodziła w skład osadniczego zaplecza grodu w Gieczu, jednego z kilku tzw. centralnych ośrodków najstarszego państwa Piastów. Grzebień wyróżnia zdobnictwo w postaci dużej ryby we wnętrzu sieci zanurzonej w wodzie, które naniesione zostało techniką rycia na obu okładzinach bocznych grzebienia, stanowiących jego uchwyt. Ustalono, iż jest to ekskluzywny wyrób rzemiosła skandynawskiego tzw. jednostkowy lub krótkiej serii, pochodzący z IX/X lub 1. połowy X wieku. Reprezentuje on typ IB-VIII-1a według E. Cnotliwego (1973), który jest tożsamy z typem B1:2 według K. Ambrosiani (1981). Jego ornamentyka ujawnia bardzo bliskie podobieństwo do zdobnictwa grzebieni zapewne fryzyjskich z IX względnie początku X stulecia. Analiza ikonograficzna grzebienia pozwoliła sformułować hipotezę, iż wykonywane nim czynności natury higienicznej (wyczesywanie z włosów brudu oraz insektów) miały ukryty sens symboliczny. W tym przypadku grzebień, jak również podobne okazy zdobione motywem ukośnej kratki lub zakreślonych rombów przypominających sieć rybacką, pełnił funkcję instrumentu antydemonicznego. Ustalono związek analizowanego grzebienia z kulturą najstarszego państwa Piastów, w obręb którego trafił najprawdopodobniej wskutek wymiany ceremonialnej między jego elitami a elitami społeczności nadbałtyckich, w tym skandynawskimi. Uważa się, iż dyfuzji przedmiotu sprzyjały zbieżności mentalne, łączące ówczesne ludy „barbarzyńskiej” części Europy.

EN The article presents results of a repeated analysis of an ornamental comb made from an antler, discovered in an early-medieval open settlement in Stroszki (site 1, Nekla county, Wielkopolska province) from the late 9th century or the beginning of the second half of the 10th century. The settlement was a part of the backup facilities of the stronghold in Giecz, one of several the so-called central settlements in the Piasts’ oldest state. The comb stands out for its ornaments in the form of a large fish in a net immersed in water, made by engraving the side lining which serves as the comb’s grip. It has been established that it is an exclusive piece of work of Scandinavian craftsmanship, a single specimen or one from a short series that comes from the 9th/10th centuries or the first half of the 10th century. It represents type IB-VIII-1a according to E. Cnotliwy (1973), identical with type B1:2 according to K. Ambrosiani (1981). The ornaments bear a close resemblance to the ornaments on what is considered Frisian combs from the 9th century or, possibly, the early 10th c. An iconographic analysis of the comb has led to a hypothesis that the hygienic activities that it was used for (combing dirt and insects from hair) had a concealed symbolic sense. In this case, the comb together with similar specimens ornamented by slanting checks or filled diamonds reminiscent of a fishnet, performed the function of an anti-demon instrument. The analysed comb has been attributed to the culture of the oldest state of the Piasts where it ended up most probably as a part of ceremonial exchange between the local elites and the elites of the Baltic communities, including Scandinavian ones. It is regarded that the object’s diffusion was facilitated by mental concurrence, combining the then peoples of “barbarian” Europe.

107 - 191

10.14746/sa.2019.60.6

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/sla/article/view/22223

inne

ostateczna wersja opublikowana

20.03.2020

0 miesięcy po opublikowaniu

40

100