2021

Archeologia Medievale

Rocznik: 2021 | Tom: 26

artykuł naukowy

angielski

EN Early medieval monumental buildings in Poland, east of the river Vistula, are very scarce. The earliest, dating back to the beginning of the 11th century, appears to be a stone palatium and rotunda on the Castle Hill in Przemyśl. Much later, starting in the 13th century, brick was introduced for building purposes. Important evidence for tracking changes in the evolution of building materials and techniques, particularly in the transition from stone to brick, is provided by research on the Cathedral Hill in Chełm. Chełm was the centre of the Galych-Volyn Duchy from the 13th century. In that century it was rebuilt by Prince Daniel Romanowich, and it became his main residence, as well as the real capital of the Galych-Volyn Princedom. Despite the efforts of scholars, questions relating to the original plan of the residential complex, as well its evolution in time, remained unresolved for many years. Interdisciplinary studies resulting from two projects, carried out in 2010-2018, make it possible to present a hypothesis regarding the Chełm residential complex, including its transformations over time. Studies carried out in Chełm give us the opportunity to follow the evolution of building materials and techniques, from opus quadratum – through rubble masonry, a combination of materials (stone-brick-wood), to the use of brick only – which was observed for example in the Chełm basilica, founded around the middle of the 13th century. Detailed analyses showed that the main material used in the construction of residential buildings was sandstone, including green glauconitite. The organisers of the building projects recruited highly skilled builders who were experienced in using the stone available in the Chełm region. According to our research, the fundamental changes in monumental buildings, sited east of the Vistula River, took place in a relatively short period of time – between ca. 1240 and 1253. So far, Chełm has provided the earliest evidence of the use of Romanesque brick in secular and religious architecture. Therefore, the discoveries in Chełm are a convenient starting-point for researchers interested in the beginnings of brick architecture in central Europe.

IT Le prime costruzioni con mattoni ad est del fiume Vistola: il caso della residenza reale di Daniel Romanovich in Chełm (Polonia sud-orientale). Le architetture monumentali altomedievali in Polonia, ad est del fiume Vistula, sono molto rare. Le piu antiche, risalenti all’inizio del XI secolo, sembrano consistere in un palatium e un edificio circolare, entrambi costruiti in pietra, sulla Collina del Castello di Przemyśl. Solo molto piu tardi, a partire dal XIII secolo, venne introdotto il laterizio come materiale da costruzione. Importanti evidenze per poter tracciare dei cambiamenti nell’evoluzione di materiali e tecniche di costruzione, soprattutto nella transizione dalla pietra al laterizio, vengono fornite dalle ricerche sulla Collina della Cattedrale di Chełm. Chełm fu il centro del Ducato Galych-Volyn a partire dal XIII secolo. In questo periodo, la residenza fu ricostruita dal Principe Daniel Romanowich, e divenne la sua principale dimora, nonche la capitale vera e propria del Principato di Galych-Volyn. Nonostante gli sforzi degli studiosi, per molti anni i dubbi sulla planimetria originaria del complesso residenziale, insieme alla sua evoluzione cronologica, rimasero irrisolti. Studi interdisciplinari risultanti da due progetti, condotti negli anni 2010-2018, consentono di avanzare un’ipotesi sul complesso residenziale di Chełm, inclusa la sua trasformazione attraverso gli anni. Gli studi condotti in questo sito ci danno la possibilita di seguire l’evoluzione dei materiali e delle tecniche di costruzione, dall’opus quadratum – attraverso murature in pietrisco, una combinazione di materiali (pietra-mattoni-legno), fino all’uso esclusivo di soli mattoni – osservato ad esempio nella basilica di Chełm, fondata all’incirca alla meta del XIII secolo. Analisi dettagliate hanno mostrato che il materiale principale usato per la costruzione di edifici residenziali era l’arenaria, inclusa la glauconite verde. Gli organizzatori dei cantieri reclutavano costruttori molto specializzati, dotati di esperienza nell’usare la pietra che si trovava nella zona di Chełm. Secondo le nostre ricerche, i cambiamenti fondamentali in edifici monumentali, situati ad est del fiume Vistula, sono avvenuti in un arco di tempo relativamente breve – tra ca. 1240 e l’anno 1253. Finora, il sito di Chełm ha fornito le prime tracce dell’uso di laterizi durante l’epoca romanica nelle architetture secolari e religiose. Di conseguenza, le scoperte a Chełm sono un punto di partenza utile per gli studiosi interessati alle origini delle architetture in mattoni nell’Europa centrale.

PL Początki budownictwa ceglanego na wschód od rzeki Wisły: przykład królewskiej rezydencji Daniela Romanowicza w Chełmie (Polska południowo-wschodnia). Wczesnośredniowieczne budowle monumentalne w Polsce na wschód od Wisły są nieliczne. Najwcześniej, bo z początku XI w., pojawia się w tym rejonie kamienne palatium i rotunda na Wzgórzu Zamkowym w Przemyślu. Znacznie później, począwszy od XIII wieku, do celów budowlanych wprowadzono cegłę. Ważnych świadectw na śledzenie zmian w ewolucji materiałów i technik budowlanych, zwłaszcza w przejściu od kamienia do cegły, dostarczają badania przeprowadzone na Wzgórzu Katedralnym w Chełmie. Chełm był od XIII wieku centrum księstwa halicko-wołyńskiego. W tym stuleciu został przebudowany przez księcia Daniela Romanowicza i stał się jego główną rezydencją, a także nieformalną stolicą Księstwa. Mimo wysiłków uczonych pytania dotyczące pierwotnego planu tutejszego zespołu rezydencjonalnego, a także jego ewolucji w czasie, pozostawały nierozwiązane. Badania interdyscyplinarne wynikające z realizacji w latach 2010-2018 dwóch projektów, pozwalają na prezentację hipotezy o tutejszym zespole rezydencjonalnym, w tym o jego przekształceniach w czasie. Przeprowadzone prace badawcze dają możliwość prześledzenia ewolucji materiałów i technik budowlanych od opus quadratum, poprzez murowanie z kamienia łamanego, kombinację materiałów (kamień-cegła-drewno), po zastosowanie samej cegły – co zaobserwowano na przykładzie bazyliki chełmskiej, fundowanej około połowy XIII wieku. Szczegółowe analizy wykazały, że głównymi materiałami używanymi do budowy budynków rezydencjonalnych były piaskowce, w tym zielony glaukonityt. Wykonawcy projektów budowlanych zatrudnili wysoko kwalifikowanych budowniczych mających doświadczenie w wykorzystaniu kamienia dostępnego na terenie ziemi chełmskiej. Z przeprowadzonych badań wynika, że zasadnicze zmiany w budownictwie monumentalnym na wschód od Wisły, nastąpiły w stosunkowo krótkim czasie – od ok. 1240 do 1253 roku i dotyczą architektury świeckiej i sakralnej. Chełmskie odkrycia są dogodnym punktem wyjścia dla badaczy zainteresowanych początkami architektury ceglanej w Europie Środkowej.

2022

253 - 263

10.36153/aa26.2021.15

https://www.torrossa.com/en/catalog/preview/5189776

CC BY-NC-ND (uznanie autorstwa - użycie niekomercyjne - bez utworów zależnych)

otwarte czasopismo

ostateczna wersja opublikowana

2022

w momencie opublikowania

70

70